Maddi hasarlı bir trafik kazasında kusurun kime ait olduğu, tarafların tuttuğu kaza tespit tutanağına ve resmî kaza senaryolarına göre belirlenir. Bu sayfada; kusurun nasıl paylaştırıldığını, sık karşılaşılan durumların şemalarını, ilgili madde notasyonlarını ve itiraz yolunu bulacaksınız.
Kaza senaryoları, maddi hasarla sonuçlanan ve tarafların kendi aralarında tutanak tuttuğu kazalarda kusurun nasıl belirleneceğini gösteren resmî bir çerçevedir. Sigorta şirketleri kusuru, bu senaryolarda tanımlanan tipik durumlara göre değerlendirir.
Çerçevenin dayanağı, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nin yayımladığı Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları belgesi ile 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Trafik Yönetmeliği hükümleridir. Kaza sonrası izlenecek adımlar için kaza anında ne yapılmalı rehberimize bakabilirsiniz.
Belgede numaralandırılmış 46 durum bulunur (21 ve 24 numaralı durumlar belgede yer almaz); bunlardan şema ile gösterilebilen durumlar aşağıda tek tek işlenmiştir. Bazı durumlar belgede birden çok hâl (A/B/C) içerir ve her hâl kendi şeması ile ayrı gösterilir. Dört ve daha çok aracın karıştığı yedi serbest senaryoda ise oranlar önceden sabitlenmez; bunlar ayrı bir başlıkta özetlenir.
Resmî senaryo belgesinde kusur, her durum için %0, %50 veya %100 olarak atanır. Bir taraf kurala uymamışsa tam kusurlu (%100), karşı taraf kusursuz (%0); iki taraf da aynı ölçüde kusurluysa kusur yarı yarıya (%50-%50) paylaştırılır.
Kusuru önce sigorta şirketleri değerlendirir. Şirketler değerlendirmede anlaşamazsa dosya, Merkez bünyesindeki Kaza Kusur Değerlendirme Komisyonu tarafından kesin karara bağlanır.
Kusur oranlarına katılmıyorsanız: Merkezin bildiriminden sonra beş gün içinde, değerlendirmeye etki edebilecek ilave bilgi ve belge sunmanız kaydıyla oranların yeniden değerlendirilmesini isteyebilirsiniz.
İnternette kusur oranları için yüzde yirmi beş veya yüzde yetmiş beş gibi ara değerler görebilirsiniz. Bu oranlar, anlaşmalı tutanak değerlendirmesinin değil; eksper incelemesine, mahkemeye veya Sigorta Tahkim Komisyonu’na taşınan uyuşmazlıkların sonucudur. Taraflarca doldurulan tutanağın senaryo değerlendirmesinde kusur yalnızca yüzde sıfır, yüzde elli veya yüzde yüz olarak atanır.
Anlaşmalı kaza tespit tutanağı, tarafların kazanın oluş şekli üzerinde anlaştığı hallerde doldurulur; anlaşma sağlanamıyorsa 155 (jandarma bölgesinde 156) aranarak trafik zabıtası çağrılır. Bunun dışında, aşağıdaki hallerde de taraflar kendi aralarında tutanak tutamaz ve olay yerine trafik zabıtası çağrılır:
Yurt dışından gelen ve yabancı plakalı araçlarda, aracın trafik sigortası yerine Yeşil Kart sigortası geçerli olabilir; bu belgenin varlığı tutanak sürecinde kontrol edilir.
Merkezin sağladığı uygulamalar üzerinden tutanak elektronik olarak doldurulabilir ve ekran üzerinden imzalanabilir; kaza yerine ait ses ve video dosyaları da sürücü görüşü yerine geçebilir. Bilerek gerçeğe aykırı tutanak düzenlemek, özel evrakta sahtecilik kapsamına girebilir ve ilgili sürücünün sonraki dönemde daha yüksek riskli sigortalı olarak değerlendirilmesine yol açabilir.
Işıklı kavşakta öndeki araçla ilgili üç ayrı hâl değerlendirilir; kusur, öndeki aracın durumuna göre farklı dağılır.
Kırmızı ışıkta kurala uygun biçimde duran öndeki araca (A) arkadaki araç (B) çarpar. Arkadan çarpan B tam kusurludur.
K.Y.T.K. 56/c · Yön: 107
Yeşil yandıktan sonra öndeki araç (A) aniden durur; hız sınırını aşan arkadaki araç (B) çarpar. Ani duran A ile hız kuralını ihlal eden B eşit oranda kusurlu sayılır.
K.Y.T.K. 57, 52 · Yön: 109/e, 101
Kavşakta geriye (geri geri) hareket eden araç (A) arkasındaki araca çarpar. Geriye hareket eden A tam kusurludur.
K.Y.T.K. 67 · Yön: 137
Kavşağa kırmızı ışıkta giren araç, yeşil ışıkla geçen araçla çarpışır. Işık ihlali yapan araç tam kusurludur.
K.Y.T.K. 47 · Yön: 95
Yeşil ışıkta kurala uygun dönüş yapan araca, yanlış şeritten gelen ya da yanlış şeritte bekleyen araç çarpar. Yanlış şeritteki araç tam kusurludur.
K.Y.T.K. 47-56 · Yön: 95
Her iki sürücü de kendisine yeşil yandığını öne sürer; ikisi de kavşağa yaklaşırken gerekli dikkati göstermediğinden aynı madde ihlaliyle eşit oranda kusurlu sayılır.
K.Y.T.K. 57 · Yön: 109/d
Kavşakta yetkili ve görevli kişinin dur işaretine uymayan araç, kurala uyan araçla çarpışır. İşarete uymayan araç tam kusurludur.
K.Y.T.K. 47/a · Yön: 95/a
Sola dönen araç, karşı yönden gelip düz devam eden araca yol vermez. Sola dönerken önceliği ihlal eden araç tam kusurludur.
Yön: 109/c-4
Kavşak içinde kurala aykırı şerit değiştiren araç, kendi şeridinde ilerleyen araca çarpar. Şeridi ihlal eden araç tam kusurludur.
Yön: 94/m, 157/3
Hemzemin geçitte kurallara uymayan araç kazaya yol açar. Geçit kuralını ihlal eden araç tam kusurludur.
K.Y.T.K. 67 · Yön: 137
Aynı yönde ilerleyen araçlardan arkadaki, takip mesafesini korumayıp öndeki araca çarpar. Arkadan çarpan araç tam kusurludur; bu kural motosikletler dahil tüm motorlu araçlar için geçerlidir.
Yön: 107
Şerit değiştiren araç, geçtiği şeritte ilerleyen araca arkadan çarpar. Öndeki aracın güvenli geçişini engelleyen araç tam kusurludur.
Yön: 107
Öndeki araç kurala uygun biçimde dursa dahi, takip mesafesini korumayan arkadaki araç çarparsa tam kusurlu sayılır.
Yön: 107
Kurallara aykırı biçimde sollama yapan araç, sollanan araçla çarpışır. Hatalı sollamayı yapan araç tam kusurludur.
Yön: 102/a
Geçmenin yasak olduğu kesimde sollama yapan araç kazaya yol açar. Yasağa rağmen sollayan araç tam kusurludur.
Yön: 102
Geçişin güçleştiği dar kesimde karşılıklı gelen iki araç, gerekli tedbirleri almadıkları için eşit oranda kusurlu sayılabilir.
Yön: 94/a
Duraklamış aracın kapısını, geçen trafiği kontrol etmeden açan sürücü kazaya yol açar. Kusur, olayın oluşuna göre paylaştırılabilir.
Yön: 113/b
Kurallara uygun biçimde park etmiş ya da duraklamış bir araca çarpan hareketli araç tam kusurlu sayılır. Karşı sürücü olay yerinde değilse kazayı belgeleyip kendi kaskonuza başvurmanız gerekir.
K.Y.T.K. 84/l
Park hâlindeki bir araca çarpan sürücü ile kapıyı kontrolsüz açan sürücü kusurlu taraftır. Çarpanı tespit edemezseniz kaza kaydını tutup kendi kaskonuza başvurmanız gerekir; bu kural motosikletler için de aynıdır.
K.Y.T.K. 84/l
İşaret bulunmayan kavşakta, sağdan gelen araca yol vermesi gereken soldaki araç önceliği ihlal eder ve tam kusurlu sayılır.
Yön: 102/c
Tali yoldan ana yola çıkan araç, ana yoldaki araca yol vermeyerek önceliği ihlal eder ve tam kusurlu sayılır.
Yön: 102/c
Kavşakta dönüş kuralına uymayan araç kazaya yol açar. Kuralı ihlal eden araç tam kusurludur.
K.Y.T.K. 56/e · Yön: 106/c
Kavşakta karşılıklı sola dönen iki araç, birbirine yol verme kuralını gözetmediğinden eşit oranda kusurlu sayılabilir.
K.Y.T.K. 46/a · Yön: 94/a
Kavşakta geriye dönüş yapan araç, arkadan gelen araca yol vermeyerek kazaya yol açar ve tam kusurlu sayılır.
Yön: 103/a
Dönüş yapan araç, karşıdan gelen araca çarpar. Dönüş kuralını ihlal eden araç tam kusurludur.
Yön: 103
Doğrultu değiştiren araç, aynı yönde ilerleyen araca yol vermeyerek çarpışır ve tam kusurlu sayılır.
Yön: 101
Dönel kavşağa giren araç, ada etrafında dönmekte olan araca yol vermeyerek çarpışır ve tam kusurlu sayılır.
K.Y.T.K. 57 · Yön: 109/c-6
Dönel kavşakta kurallara aykırı şerit kullanan araç, doğru şeritteki araca çarpar ve tam kusurlu sayılır.
Yön: 94
Üç aracın karıştığı kazada kusur, her çarpışma çifti ayrı değerlendirilir; önlem alınıp alınmamasına göre üç ayrı hâl ortaya çıkar.
Öndeki araç gerekli önlemi alarak durmuştur. Arkadan çarpan araç (B) tam kusurlu; diğer araçlar kusursuzdur.
K.Y.T.K. 56/1-c
Önlem almış duran araca önce A çarpar (A tam kusurlu); ardından B, A’ya arkadan çarpar (B tam kusurlu). İki ayrı çarpışma ayrı değerlendirilir.
K.Y.T.K. 84/12 · 56/1-c
Öndeki araç gerekli önlemi almamıştır; önlem almayan araç (C) ile ona çarpan araç (A) eşit kusurlu, arkadan çarpan araç (B) tam kusurlu sayılır.
K.Y.T.K. 59, 56/1-c · Yön: 116
Kavşakta üç aracın karıştığı çarpışmada kusur, çarpışan çiftler ayrı ayrı değerlendirilir: A–C çiftinde A %50 / C kusursuz, B–C çiftinde B %50 / C kusursuz, A–B çiftinde ise iki araç eşit kusurlu. Sonuçta A ve B yarı yarıya kusurlu, C kusursuz sayılır.
K.Y.T.K. 59-60, 84/b · Yön: 116
Geçiş önceliğini ihlal eden araç, üç aracın karıştığı çarpışmaya yol açar ve tam kusurlu sayılır.
K.Y.T.K. 53 · Yön: 102
Dönel kavşakta öncelik kuralının ihlal edildiği kazada, kusurun hangi araçta olduğu iki ayrı hâle göre belirlenir.
Dönel kavşakta önceliği ihlal eden araç A ise, A tam kusurlu sayılır.
K.Y.T.K. 57/b-6 · Yön: 109
Aynı kavşakta önceliği ihlal eden araç B ise, bu kez B tam kusurlu sayılır.
K.Y.T.K. 57/b-6 · Yön: 109
Üç aracın karıştığı kazada kusur, çarpışan çiftler ayrı değerlendirilir: A–B çiftinde A %50 / B kusursuz, C–B çiftinde C %50 / B kusursuz, A–C çiftinde ise A ve C eşit kusurlu. Sonuçta A ve C yarı yarıya kusurlu, B kusursuz sayılır.
K.Y.T.K. 53/c, 56/1-c · Yön: 102, 107
Ana yola dikkatsiz çıkan araç öndeki araca çarpar; ayrıca üçüncü araç aynı araca arkadan çarpar. Her çarpışma ayrı değerlendirilir; kusur ilgili araçlara ayrı ayrı yüklenir.
Yön: 107 · K.Y.T.K. 53/c · Yön: 102
Yan şeritteki araca çarpan araç, çarptığı aracı savurarak üçüncü araca çarpmasına yol açar. Zinciri başlatan araç tam kusurlu, diğerleri kusursuz sayılır.
K.Y.T.K. 56/1c · Yön: 107
Yol çalışması önünde bekleyen ilk araca ikinci, ona üçüncü, ona dördüncü araç çarpar. Her çift ayrı değerlendirilir; her çarpışmada arkadan çarpan araç tam kusurludur.
K.Y.T.K. 56/1c · Yön: 107
Takip mesafesini korumayan son araç öndekine çarparak zincirleme kazayı başlatır. Arkadan çarpan araç tam kusurludur.
K.Y.T.K. 56/1c · Yön: 107
Duran ilk araca ikinci araç çarpar; kaza nedeniyle duran üçüncü araca dördüncü araç çarpar. İki ayrı değerlendirmede arkadan çarpan araçlar tam kusurludur.
K.Y.T.K. 56/1c · Yön: 107
Seyir hâlindeki aracın kasasından düşen yük ya da parça kazaya yol açarsa, yükünü güvenli taşımayan araç tam kusurlu sayılır.
Yön: 116
Yolu kontrol etmeden geriye (U) dönüş yapan araç kazaya yol açar ve tam kusurlu sayılır.
Yön: 103
Tek yönlü ya da bölünmüş yolda ters yöne giren araç kazaya yol açar ve tam kusurlu sayılır.
Yön: 95
Dörtten fazla aracın karıştığı çok araçlı ve serbest senaryolarda (belgede 36-42 arası durumlar) kusur oranları önceden sabitlenmez; kaza şekli, tutanak bilgileri ve varsa kamera kayıtları doğrultusunda kusur oranları sigorta şirketlerince ayrı ayrı belirlenir.
Yukarıdaki senaryolar, motosiklet ve moped dahil tüm motorlu araçlara uygulanır. Arkadan çarpma, şerit ihlali ve park halindeki araca çarpma gibi durumlarda kusur, araç türünden bağımsız olarak aynı kurallara göre belirlenir. Motosiklet güvencesi için motosiklet kasko sigortası sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kaza senaryoları yalnızca araçlar arasındaki, maddi hasarla sonuçlanan kazalar içindir. Aşağıdaki durumlar bu çerçevenin dışındadır:
Bu senaryolar yalnızca maddi hasarlı ve anlaşmalı tutanakla sonuçlanan kazalarda uygulanır; ölüm veya yaralanma bulunan kazalarda kusuru adli süreç belirler. Tutanağın taraflarca düzenlenemediği haller yukarıdaki Tutanak bölümünde ayrıca sıralanmıştır.
2918 sayılı Kanun'un 84 üncü maddesi, bazı hareketleri "asli kusur" olarak sayar. Bu hareketleri yapan sürücü, kazada asli (esas) kusurlu kabul edilir:
Aynı asli kusur hareketi kazaya karışan birden fazla sürücüde varsa ya da kaza bu hareketler dışındaki kural, yasak ve kısıtlamalara uyulmamasından doğmuşsa, karayolunu kullananlar için kusur oranı Trafik Yönetmeliği'nde belirtilen esaslara göre tespit edilir.
Kaza tespit tutanağının kusur işaretlemesine ayrılan bölümündeki kutucuklar, büyük ölçüde bu asli kusur halleriyle örtüşür; tutanağı doldururken bu maddelere dikkat etmek, kusur değerlendirmesini doğrudan etkiler.
Kusur oranı yalnızca onarım bedelini değil, araç değer kaybı talebinizi de etkiler: kendi kusurunuza denk gelen kısım karşı tarafın sigortasından karşılanmaz. Örneğin yarı yarıya kusurda, karşı tarafın aracında oluşan zararın kendi kusurunuz oranındaki bölümünden siz sorumlu olursunuz.
Kusurlu bulunmak, poliçe yenilemenizde hasarsızlık basamağınızı da etkileyebilir; kusur oranı arttıkça bir sonraki dönem priminizin belirlenmesinde dikkate alınan risk değerlendirmesi değişir. Güvencenizin kapsamı için kasko sigortası sayfamıza bakabilirsiniz.
Maddi hasarlı, anlaşmalı bir kazada kusuru, tarafların tuttuğu kaza tespit tutanağına göre önce sigorta şirketleri değerlendirir. Şirketler anlaşamazsa dosya, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi bünyesindeki Kaza Kusur Değerlendirme Komisyonu tarafından kesin karara bağlanır.
Her iki sürücünün de aynı kuralı ihlal ettiği veya olayın oluşunda eşit ölçüde etkili olduğu durumlarda kusur yarı yarıya paylaştırılır. Bu durumda taraflar, karşılıklı zararın kendi kusuru oranındaki kısmını üstlenir.
Merkezin kusur oranlarına ilişkin bildiriminden sonra beş gün içinde, değerlendirmeye etki edebilecek ilave bilgi ve belge sunulması kaydıyla kusur oranlarının yeniden değerlendirilmesi istenebilir.
Anlaşmalı kaza tespit tutanağı, yalnızca maddi hasarlı ve tarafların kazanın oluşu üzerinde anlaştığı kazalarda doldurulur. Ölüm veya yaralanma, belgesiz ya da yaş küçüklüğü bulunan sürücü, alkol veya akıl sağlığı şüphesi, kamu aracı veya kamu eşyasına zarar ve sigortasız araç gibi başlıca hallerde taraflar tutanak tutamaz; 155 (jandarma bölgesinde 156) aranarak trafik zabıtası çağrılır. Bu hallerin tamamı yukarıdaki Tutanak bölümünde sıralanmıştır.
Kurallı park etmiş bir araca çarpan taraf tam kusurludur; ancak çarpanı tespit edemezseniz talebinizi karşı tarafın sigortasına yöneltemezsiniz. Bu durumda kaza kaydını tutup varsa kendi kaskonuza başvurmanız gerekir.
Kural olarak takip mesafesini korumayıp öndeki araca çarpan araç tam kusurlu sayılır. Öndeki aracın kurala uygun biçimde durması bu sonucu değiştirmez.
Hayır. Bu senaryolar yalnızca araçlar arasındaki maddi hasarlı kazalar içindir. Yaya veya bisikletli kazaları çoğunlukla yaralanmayla sonuçlandığından anlaşmalı tutanağa konu olmaz; kusuru adli süreç belirler.
Evet. Kusur senaryoları, motosiklet ve moped dahil tüm motorlu araçlara uygulanır; örneğin arkadan çarpma ve park halindeki araca çarpma kuralları motosikletler için de aynıdır.
Evet. Değer kaybında kendi kusurunuza denk gelen kısım karşı tarafın sigortasından karşılanmaz; bu nedenle kusur oranınız, alabileceğiniz değer kaybı tutarını doğrudan etkiler.
Kusur oranları ve madde notasyonları, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi tarafından yayımlanan Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları belgesine ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile Trafik Yönetmeliği hükümlerine dayanır.
Tazminat kusur oranına göre paylaşılır; hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen kısım karşı tarafın Zorunlu Trafik Sigortası’ndan ödenmez (ZMSS Genel Şartları A.6/b). Yüzde yetmiş beş kusurlu sayılan sürücü, zararının yalnızca yüzde yirmi beşini karşı tarafın sigortacısından talep edebilir. Anlaşmalı tutanak değerlendirmesinde ise resmî senaryo belgesindeki durumlar kusuru yüzde sıfır, yüzde elli veya yüzde yüz olarak atar; yüzde yetmiş beş gibi ara oranlar bu değerlendirmenin değil, eksper incelemesi veya yargıya taşınan uyuşmazlıkların konusudur.
Kusur sonucu, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin internet sitesindeki Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama ve İtiraz hizmetinden öğrenilebilir. Bildirimden sonra beş gün içinde, değerlendirmeye etki edebilecek ilave bilgi ve belge sunularak kusur oranlarının yeniden değerlendirilmesi istenebilir.
Anlaşmalı tutanakla sonuçlanan maddi hasarlı kazalarda kusur, resmî senaryo belgesindeki durumlara göre yüzde sıfır, yüzde elli veya yüzde yüz olarak belirlenir. Dört ve daha fazla aracın karıştığı kazalarda oran ise kaza şekli ve tutanak bilgileri doğrultusunda sigorta şirketlerince serbestçe belirlenir.
Kazanızın hangi senaryoya girdiğini, kusur değerlendirmesini ve hasar sürecinde atmanız gereken adımları birlikte değerlendirebiliriz. Sorularınız için telefon veya WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar: Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi — Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları belgesi; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (madde 84) ve Trafik Yönetmeliği. Kusur oranları ve madde notasyonları bu kaynaklardan alınmıştır.
Ofisimiz İstanbul'da, hizmetimiz 81 ilde: poliçenizi sigorta şirketi düzenler, hasarda eksper ve servis şirketin Türkiye geneli ağından atanır — acentenin adresi teminatı, primi ve hasar sürecini değiştirmez.
