Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte İnsansız Hava Araçları (İHA) ya da halk arasında bilinen adıyla drone’lar, hobi amaçlı kullanımların çok ötesine geçerek ticari hayatın vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Madencilikten tarıma, haritacılıktan enerji hatlarının denetimine, emlak fotoğrafçılığından sinema sektörüne kadar çok geniş bir alanda kullanılan bu cihazlar, yasal olarak "Sivil Hava Aracı" statüsündedir.

Hava sahasında aktif rol oynayan her araç gibi drone’lar da hem operasyonel riskler taşımakta hem de yasal düzenlemelere tabi olmaktadır. Bu doğrultuda, özellikle ticari faaliyet yürüten cihaz sahiplerinin yerine getirmesi gereken en kritik yasal yükümlülüklerden biri Drone Sigortası yaptırmaktır.

Havacılık mevzuatları ve yasal düzenlemeler çerçevesinde drone sigortasının kapsamını, kimler için zorunlu olduğunu ve operasyonel sınırlarını tüm detaylarıyla inceleyelim.

Drone Sigortası Nedir ve Yasal Dayanağı Nelerdir?

Resmi adıyla "Sivil Hava Araçları Üçüncü Şahıs Mali Sorumluluk Sigortası" olarak sınıflandırılan drone sigortası; uçuş esnasında veya yerde meydana gelebilecek kazalar neticesinde, üçüncü şahıslara verilebilecek bedeni ve maddi zararları güvence altına alan mali bir koruma kalkanıdır.

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından yayımlanan SHT-İHA (İnsansız Hava Araçları Sistemleri) Talimatı ve ilgili bakanlıkların yönetmelikleri uyarınca, drone işleticileri ve sahipleri uçuş operasyonları sırasında çevreye verebilecekleri zararlardan hukuken sorumludur. Bu sorumluluğun finansal boyutunu yönetmek adına yasalar, belirli kriterlerdeki drone’lar için sigortasız uçuş yapılmasını kesin olarak yasaklamaktadır.

Kimler Drone Sigortası Yaptırmak Zorundadır?

Ülkemizde İHA kullanımı amatör/sportif ve ticari olmak üzere iki ana sınıfta izin belgelerine bağlanmıştır. Sigorta yaptırma zorunluluğu ise doğrudan kullanım amacına ve cihazın ağırlığına göre şekillenir:

• Ticari Faaliyet Gösteren İHA'lar: Ağırlığına bakılmaksızın (0,5 kg olan İHA0 sınıfından başlayarak tüm üst sınıflar dahil), ticari bir amaçla veya yerleşim yerleri içinde uçuş gerçekleştiren tüm insansız hava araçlarının sigorta yaptırması yasal bir zorunluluktur.
• 25 Kilogram Üstü İHA'lar: Kullanım amacından bağımsız olarak, ağırlığı 25 kg ve üzerinde olan (İHA2 ve İHA3 kategorisindeki) tüm drone’lar için mali sorumluluk sigortası yapılması yasal olarak istenir.
• Amatör ve Sportif Kullanım: Yerleşim yerlerinin dışında, sadece hobi veya sportif amaçla uçurulan 25 kg altındaki drone’lar için sigorta yaptırma şartı aranmaz. Ancak yerleşim yeri içerisinde yapılan her türlü çekim ve uçuş, ticari statüde değerlendirildiği için sigorta kapsamına girer.

249 Gram, 500 Gram, 25 Kilogram: Ağırlık Eşikleri Neden Karıştırılıyor?

Piyasada özellikle 249 gram civarında satılan bazı popüler drone modelleri, sahiplerinde "bu ağırlıkta sigorta veya izin gerekmez" gibi bir yanılgı yaratabiliyor. Oysa 250 gram sınırı, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği düzenlemelerine ait bir eşiktir; Türk mevzuatında bu rakamın karşılığı yoktur. Üreticilerin cihazlarını bu sınırın hemen altında tasarlaması, o yabancı pazarların kuralına göre şekillenmiş ticari bir tercihtir, Türkiye'deki yükümlülükleri etkilemez.

Türkiye'de ağırlığa bağlı asıl eşik 500 gramdır ve SHT-İHA Talimatı'nın 6/5. maddesinde düzenlenir; ancak bu bir SİGORTA eşiği değil, bir KAYIT eşiğidir. 500 gramın altındaki İHA'lar için Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'ne hava aracı ve pilot kaydı yaptırma zorunluluğu aranmaz, sportif ve amatör amaçlı uçuşlar bu ağırlıkta serbesttir. Bu muafiyet yalnızca kayıt işlemine ilişkindir; sigorta yükümlülüğüyle doğrudan bir bağlantısı yoktur.

Sigorta yükümlülüğünü doğuran eşik tamamen farklıdır: SHT-İHA'nın 10/2. maddesi uyarınca, azami kalkış ağırlığı 25 kilogramın üzerinde olan veya (ağırlığından bağımsız olarak) ticari amaçla uçurulan her İHA için üçüncü şahıs mali sorumluluk sigortası zorunludur. Dolayısıyla 249 gramlık, hatta 100 gramlık bir cihaz bile, sosyal medya için ücretli içerik üretimi gibi ticari bir amaçla uçuruluyorsa sigorta kapsamına girer; üstelik SHT-İHA'nın 17/7. maddesi gereğince, bu ağırlıkta olsa dahi ticari uçuş için SHGM'ye İHA Uçuş İzni Talep Formu ile önceden başvurulması gerekir.

Özetle, bu üç eşiği birbirine karıştırmamak gerekir: AĞIRLIK, kayıt yükümlülüğünü belirler; FAALİYETİN TÜRÜ (ticari olup olmadığı), sigorta yükümlülüğünü belirler. Bir cihazın hafif olması, kayıt muafiyeti sağlayabilir ama sigorta muafiyeti sağlamaz.

Drone Sigortasının Kapsamı ve Teminatları

Bir drone sigortası poliçesi, temel yasal zorunlulukları karşılamanın yanı sıra operasyonel riskleri de teminat altına alacak şekilde iki ana yapıda kurgulanabilir:

1. Üçüncü Şahıs Mali Sorumluluk Teminatı (Zorunlu Kapsam)

Hava aracının işletilmesi sırasında üçüncü şahısların fiziksel olarak zarar görmesi (yaralanma, sakatlık veya vefat) ile üçüncü şahıslara ait mülklere (bina, araç, enerji hattı vb.) gelebilecek doğrudan maddi hasarları karşılar. Ayrıca zarar uğrayan tarafın açabileceği olası davalara karşı yasal işlem ve savunma masrafları da poliçe limitleri dahilinde güvenceye alınır. Mevzuat gereği; kâr kaybı, kira kaybı gibi dolaylı zararlar ise bu sigortanın kapsamı dışındadır.

2. Gövde ve Donanım Teminatları (İsteğe Bağlı Kapsam)

Cihazın kendi güvenliğini sağlamak adına poliçeye eklenebilecek ek teminatlardır:

• Drone gövdesinde, kameralarında, sensörlerinde veya kontrol sistemlerinde düşme, çarpma gibi nedenlerle oluşan fiziki hasarlar.
• Cihazın, kumandasının veya üzerindeki entegre yedek parçaların çalınması ve kaybolması durumları.
• Sinyal kopması veya yazılımsal sorunlar nedeniyle meydana gelen hasarlar.
• Kişi mahremiyeti, veri çalınması ve gizlilik ihlallerine yönelik risk yönetimi çözümleri.

Asgari Teminat Tutarları ve Hesaplama Yöntemi

Mevzuat, hava araçlarının azami kalkış ağırlıklarını esas alarak olay başına verilmesi gereken asgari teminat tutarlarını belirlemiştir. Bu hesaplamalarda uluslararası bir para birimi olan SDR (Özel Çekme Hakkı) baz alınır. Ticari amaçla kullanılan İHA’lar için yasal asgari teminat tutarları, yönetmelikteki temel kategoriler üzerinden belirli oranlarla uygulanmaktadır:

• İHA0 (0,5 - 4 kg arası): Temel sivil hava aracı asgari teminat tutarının %8'i oranında,
• İHA1 (4 - 25 kg arası): Temel asgari teminat tutarının %20'si oranında,
• İHA2 (25 - 150 kg arası): Temel asgari teminat tutarının %40'ı oranında,
• İHA3 (150 - 500 kg arası): Temel asgari teminat tutarının %80'i oranında sigorta teminatı sunulması gerekir.

Poliçe primleri ise cihazın ağırlık sınıfına, kullanım amacına, uçuş yapılacak bölgelerin risk durumuna ve ek teminat taleplerine göre sigorta şirketleri tarafından aktüeryal olarak hesaplanır.

Savaş ve Terör Riskleri Sigorta Kapsamında mıdır?

Sivil Hava Araçları Üçüncü Şahıs Mali Sorumluluk Sigortası Hakkında Yönetmelik'in 6/1. maddesi gereğince işletenler, faaliyetleri dolayısıyla üçüncü şahıslara verebilecekleri zararlara karşı savaş, terör, uçak kaçırma, sabotaj, kanun dışı müsadere ve halk hareketleri risklerini de teminat altına alacak şekilde sigorta yaptırmak zorundadır. Bu, sık karıştırılan bir noktadır: bu riskler sigortanın bir istisnası değil, tam tersine zorunlu teminatın ayrılmaz bir parçasıdır.

Aynı Yönetmeliğin 5/3(c) maddesi, bu yükümlülüğe dar kapsamlı bir istisna getirir: ticari olmayan amaçlarla ve uluslararası sınırlar ihlal edilmeksizin, yetkili kişilerce ülke içinde uçuş eğitimi vermek amacıyla kullanılan ve azami kalkış ağırlığı 500 kilogramın altında olan hava araçları için savaş ve terör risklerine ilişkin bu sigorta yükümlülüğü aranmaz.

Öte yandan, riskin türünden bağımsız olarak genel bir istisna daha vardır: Yönetmeliğin 6/2. maddesi uyarınca, üçüncü şahısların maruz kalacağı kâr kaybı ve kira kaybı dahil tüm dolaylı zararlar, olayın savaş/terör kaynaklı olup olmadığına bakılmaksızın sigorta kapsamı dışındadır.

Hangi Durumlar Sigorta Kapsamı Dışındadır?

Drone sigortasının geçerli olabilmesi için uçuşun tamamen yasal çerçevede gerçekleşmesi şarttır. Aşağıdaki durumlarda meydana gelen zararlar yasal olarak teminat dışı kalır:

• SHGM tarafından ilan edilen yasal olmayan, yasaklı veya askeri bölgelerde yapılan uçuşlar.
• Gerekli izinler alınmadan veya geçerli pilot lisansı/belgesi olmaksızın gerçekleştirilen operasyonlar.
• İHA talimatlarına aykırı şekilde gerçekleştirilen izinsiz gece uçuşları.
• Kapadokya veya Pamukkale gibi sıcak hava balonu uçuş sahalarında, ilgili otoritelerden onay alınmadan yapılan uçuşlarda meydana gelen hasarlar.
• Kasten veya bilerek sebebiyet verilen zarar ve ziyan talepleri.

İptal, Denetim ve Cezai Müeyyideler

Sigorta yükümlülüğü yerine getirilmemiş veya poliçe süresi dolmuş drone’ların Türk hava sahasını kullanması, havaalanlarına iniş yapması veya kalkış gerçekleştirmesi kesinlikle yasaktır.

Uçuş esnasında veya SHGM’nin yasal olarak yapma hakkını saklı tuttuğu rastgele denetimlerde, pilotun sigorta poliçesini veya sertifikasını yanında bulundurması zorunludur. Türkiye’de faaliyet gösteren sigorta şirketleri, yapılan bir drone poliçesinin herhangi bir nedenle iptal olması veya sonlanması durumunu derhal SHGM’ye bildirmekle yükümlüdür. Geçersiz poliçeyle veya izinsiz olarak yapılan operasyonlarda, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu uyarınca ciddi idari para cezaları ve yasal yaptırımlar uygulanmaktadır.

Havacılık faaliyetlerinizde hem yasal olarak güvende kalmak hem de operasyonel risklerinizi doğru yönetmek için uçuş öncesinde cihazınızın sınıfına uygun doğru poliçeyi seçmeniz büyük önem taşır. Oğul Sigorta olarak, ticari veya kurumsal İHA faaliyetleriniz için mevzuata tam uyumlu drone sigortası çözümlerini uzman kadromuzla bir araya getiriyor, uçuş emniyetinizi finansal güvence altına alıyoruz.