RES Sigortası Nedir, Neyi Kapsar?

RES sigortası (rüzgâr enerji santrali sigortası), bir rüzgâr santralini tek bir genel şarta değil, projenin dönemine göre farklı resmî genel şartlara dayanan bir bileşen paketiyle güvence altına alan çözümdür. Türkiye'de yürürlükte tek bir “Rüzgâr Enerji Santrali Sigortası Genel Şartları” bulunmaz; her risk, ilgili bileşen genel şartına göre değerlendirilir. Bir RES projesi; kanat, kule ve nacelle gibi ağır bileşenlerin sahaya taşınmasından türbinin devreye alınmasına, oradan da yıllar sürecek üretim dönemine kadar birbirinden farklı risk profillerine sahiptir.

Yenilenebilir enerji santrallerinin dönem mimarisini şemsiye düzeyde ele alan genel çerçeve için enerji santrali sigortası sayfasına bakabilirsiniz. Bu sayfa ise aynı dönem mimarisini rüzgâra özgü teknik risklerle doldurur.

İnşaat ve Montaj Dönemi: Sahaya Ulaşımdan Devreye Almaya

Temel (fundasyon), saha altyapısı ve ulaşım yollarının hazırlanması gibi inşaat faaliyetleri, İnşaat Sigortası Genel Şartları (Bütün Riskler, yürürlük 1 Şubat 2009) kapsamında değerlendirilir. Kanat, kule sekmeleri ve nacelle'in ağır yük olarak sahaya taşınması ve ağır vinçlerle kule dikimi, nacelle ile rotorun kaldırılması ise montaj sigortası alanına girer; Montaj Sigortaları Genel Şartlarının 1. maddesi, montaj sahasında önceden bilinmeyen ve ani bir sebeple meydana gelen ziya ve hasarı konu alır.

Bileşenlerin karayolu veya deniz yoluyla sahaya nakli, çoğu zaman ayrı bir emtia nakliyat sigortasının konusudur; montaj teminatı ile nakliyat teminatı arasındaki sınırın poliçede netleştirilmesi gerekir. Devreye alma aşaması özel bir dikkat ister: Montaj Sigortaları Genel Şartlarının 2. maddesi uyarınca dört haftayı geçen tecrübe (test) devresinde meydana gelen ziya ve hasarlar, aksine sözleşme bulunmadıkça teminat dışıdır. Türbin test dönemi RES projelerinde uzayabildiğinden, bu sınır en sık gözden kaçan noktalardan biridir.

İşletme Dönemi: Fırtına, Yıldırım ve Doğal Afetler

İşletme dönemindeki yangın, yıldırım ve infilak ile bunların sonucu oluşan zararlar Yangın Sigortası Genel Şartlarının (yürürlük 1 Ocak 1993, son düzenleme 1 Eylül 2009) temel teminatındadır. Fırtına ise A.3.2 maddesindeki ek sözleşmeyle kapsanan hallerdendir. Fırtına klozu, 10 metre yükseklikte hızı saniyede 17,1 metreyi (7 bofor) aşan rüzgârları esas alır. Rüzgâr, bir RES için hem üretim kaynağı hem de risk faktörüdür; aşırı rüzgâr, bu klozun doğrudan konusudur.

Türbinlerin yüksekliği nedeniyle yıldırım maruziyeti belirgindir; yıldırım, Yangın Sigortası Genel Şartlarının temel teminatındadır ve kanat ile nacelle içindeki elektronik ekipmana etkisi ayrıca değerlendirilir. Kanat buzlanması ve buz parçalarının savrulması iki yönlü ele alınır: türbinin kendi hasarı ilgili ekipman teminatı, üçüncü kişilere verilebilecek zarar ise mali sorumluluk çerçevesindedir. Kule ve temel bütünlüğünü etkileyen yer kayması da Yangın Sigortası Genel Şartlarının A.3.2 ek sözleşme kapsamındadır.

Makine Arızası Ekseni: Türbinin Kalbi

Türbinin dişli kutusu, jeneratörü, şaftı ve fren sistemi gibi ana ekipmanının beklenmedik ve ani bir mekanik veya elektriksel sebeple arızalanması, makine kırılması sigortasının konusudur; Makina Kırılması Sigortası Genel Şartlarının (25 Şubat 1967, son düzenleme 1 Temmuz 2006) 1. maddesi bu tür maddi ziya ve hasarın gerektirdiği tamir ve ikame masraflarını kapsar.

Önemli bir sınır: Makina Kırılması Sigortası Genel Şartlarının 3. maddesi, hangi sebepten doğarsa doğsun her türlü kâr kaybını mutlak istisna sayar. Yani türbin arızasının fiziksel onarımı bu teminatın konusuyken, arıza nedeniyle duran üretimden doğan gelir kaybı bu genel şartın kapsamı dışındadır. Ayrıca aynı maddede deprem, sel, çığ gibi tabii afetler de makine kırılması teminatının dışında tutulur.

Elektronik ve Kontrol Sistemleri: SCADA

SCADA, kontrol panelleri ve izleme sistemleri gibi hassas elektronik ekipman, elektronik cihaz sigortası alanına girer. Burada iki genel şartın zıt mimarisi belirleyicidir: Yangın Sigortası Genel Şartlarının A.4 maddesi, yangın çıkmaksızın elektrik ve elektronik ekipmanda kısa devre, voltaj iniş-çıkışı ve ısınma kaynaklı zararları mutlak istisna tutar; buna karşılık Elektronik Cihaz Sigortası Genel Şartlarında bu tür yangınsız elektrik hasarları temel teminattır. Şalt sahası, trafo ve şebeke bağlantı ekipmanı da risk değerlendirmesinde ayrıca ele alınır.

Üçüncü Şahıslara Karşı Sorumluluk

Kanat kopması, buz parçalarının savrulması veya kule devrilmesi gibi olaylarda üçüncü kişilere verilen bedeni ve maddi zararlardan doğan hukuki sorumluluk, üçüncü şahıslara karşı mali mesuliyet teminatının konusudur. Bu teminat, hem inşaat ve montaj döneminde şantiye çevresine, hem de işletme döneminde komşu arazi ve kişilere yönelik riskleri kapsayacak şekilde yapılandırılabilir.

Üretim Durması ve Kâr Kaybı

Üretim durmasından doğan gelir kaybının nasıl ele alınacağı, duruşun sebebine göre değişir. Yangın sonucu oluşan üretim durması, yangına bağlı kâr kaybı sigortası Genel Şartlarının A.1 maddesindeki ön koşulla (değerlerin geçerli bir yangın sigortası teminatındaki riskten hasara uğraması ve zararın sigortacıca tazmin edilmiş ya da sorumluluğunun kabul edilmiş olması) ve A.2 uyarınca tarafların kararlaştırdığı haller çerçevesinde değerlendirilir. Makine arızası kaynaklı üretim durması ise, yukarıda belirtildiği gibi Makina Kırılması Sigortası Genel Şartlarının 3. maddesindeki mutlak kâr kaybı istisnası kapsamındadır. Rüzgâr projelerinde inşaat ve montaj gecikmelerinden doğan gelir kaybı da bu genel şartların standart teminatı değildir. Bu nedenle projenizin gelir kaybı ihtiyacını, hangi riskin hangi poliçeye bağlanacağını birlikte değerlendirmek gerekir.

İstisnalar

Savaş ve savaş benzeri haller ile nükleer riskler Yangın Sigortası Genel Şartlarının A.4 maddesinde mutlak istisnadır; Montaj Sigortaları Genel Şartlarının 3. maddesi de harp ve harp benzeri halleri mutlak teminat dışı tutar. Terör eylemleri ve sabotaj, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında ele alınır ve ancak ek sözleşmeyle güvence altına alınabilir. Bakır kablo hırsızlığı gibi olaylar ise Yangın Sigortası Genel Şartlarının A.3.2 maddesindeki kötü niyetli hareketler ve hırsızlık klozlarıyla, ek sözleşme kapsamında değerlendirilir.

RES Sigortası Zorunlu mu? Lisans Rejimi

RES sigortası ihtiyari bir sigortadır; genel bir yasal zorunluluğu yoktur. Bunun üç düzlemi vardır: yasal düzlemde bir zorunluluk bulunmaz; projeyi finanse eden banka veya yatırımcı kuruluş, teminatını korumak için poliçe talep edebilir ki bu sözleşmesel bir şarttır; buna karşılık 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (Resmî Gazete 30/3/2013, sayı 28603) kapsamındaki lisans süreci ya da Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (Resmî Gazete 12/05/2019, sayı 30772) kapsamındaki başvuru, idari izin niteliğindedir ve tek başına sigorta yaptırma zorunluluğu doğurmaz. Bir santralin idari izinlerini tamamlamış olması, sigortasının da yaptırıldığı anlamına gelmez.

Hangi Risk Hangi Sayfanın Konusu?

Rüzgâr santraline özgü riskler bu sayfanın konusudur. Güneş (GES) ve hidroelektrik (HES) santralleri ile jeotermal ve biyokütle tesisleri, aynı dönem mimarisi çerçevesinde ancak kendi teknik risklerine göre değerlendirilir; santral tiplerinin ortak çerçevesi ve karşılaştırması için enerji santrali sigortası sayfası başvuru noktasıdır. Doğru kapsam, projenizin türbin modeli, saha koşulları ve finansman yapısına göre birlikte belirlenir.