GES Sigortası Nedir, Neyi Kapsar?

GES sigortası (güneş enerji santrali sigortası), lisanslı ve ticari ölçekli bir güneş enerji santralini tek bir genel şarta değil, projenin dönemine göre farklı resmî genel şartlara dayanan bir bileşen paketiyle güvence altına alan çözümdür. Türkiye'de yürürlükte tek bir “Güneş Enerji Santrali Sigortası Genel Şartları” bulunmaz; saha konstrüksiyonundan inverter ve trafoya, izleme sistemlerinden şalt sahasına kadar her risk, ilgili bileşen genel şartına göre değerlendirilir. Bu sayfa arazi tipi ve tesis bünyesindeki ticari ölçekli santralleri konu alır; konut çatısındaki bireysel kurulumlar ayrı bir sayfanın konusudur.

Tüm yenilenebilir santral tiplerinin ortak dönem mimarisini şemsiye düzeyde ele alan çerçeveye enerji santrali sigortası sayfasından ulaşabilirsiniz. Bu sayfa aynı mimariyi güneş santraline özgü teknik risklerle derinleştirir.

İnşaat Dönemi: Saha Hazırlığı ve Konstrüksiyon

Saha hazırlığı, kazık çakma ve taşıyıcı konstrüksiyon temeli, kablo kanalları ve şalt sahası inşaatı, İnşaat Sigortası Genel Şartları (Bütün Riskler, yürürlük 1 Şubat 2009) kapsamında değerlendirilir. İş makineleri, geçici şantiye tesisleri, enkaz kaldırma ve çevre kirliliği zararları poliçede belirtilen limitlerle ek sözleşmeye bağlanabilir. Arazi tipi santrallerde geniş sahaya yayılmış konstrüksiyon, bu dönemin risk yoğunluğunu belirler.

Montaj Dönemi ve Tecrübe (Test) Devresi

Panel modüllerinin taşıyıcı sisteme montajı, inverter ve trafonun kurulumu ile santralin devreye alınması, montaj sigortası alanına girer; Montaj Sigortaları Genel Şartlarının 1. maddesi montaj sahasında önceden bilinmeyen ve ani bir sebeple oluşan ziya ve hasarı konu alır. Modüllerin kırılganlığı ve saha içi taşıma bu dönemde öne çıkar. Devreye almada bir sınıra dikkat edilir: aynı genel şartın 2. maddesi uyarınca dört haftayı geçen tecrübe (test) devresinde meydana gelen ziya ve hasarlar, aksine sözleşme bulunmadıkça teminat dışıdır.

İşletme Dönemi: Dolu, Fırtına ve Kar Ağırlığı

İşletme dönemindeki yangın, yıldırım ve infilak Yangın Sigortası Genel Şartlarının (yürürlük 1 Ocak 1993, son düzenleme 1 Eylül 2009) temel teminatındadır. Güneş santrali için asıl belirleyici olan doğa olayları ise A.3.2 maddesindeki ek sözleşmelerle kapsanır. Burada sık yapılan bir yanlışı düzeltmek gerekir: dolu ayrı bir kloz değildir; fırtına ve kar ağırlığı klozlarının metni içinde anılır. Fırtına klozu, 10 metre yükseklikte hızı saniyede 17,1 metreyi (7 bofor) aşan rüzgârları ve fırtınanın sürüklediği cisimlerin çarpmasını esas alır.

Kar ağırlığı klozu, biriken kar veya buzun ağırlığı, kayması ya da düşmesi sonucu doğrudan oluşan zararları kapsar; ancak kloz metni açıkta bulunan şeylerde meydana gelecek zararları teminat dışı tutar. Arazi tipi santrallerde panellerin bu istisna karşısındaki durumu poliçeye göre ayrıca değerlendirilir. Doğa olayı klozlarının hangilerinin ek sözleşmeyle alındığının poliçede netleştirilmesi, güneş santrali için en dikkat gerektiren konudur.

Elektriksel Ekipman Ekseni: İnverter ve Zıt Teminat Mimarisi

Güneş santralinde inverter, string kutuları, kablolama ve panellerin elektriksel arızası özel bir sınırın konusudur. Yangın Sigortası Genel Şartlarının A.4 maddesi, yangın çıkmaksızın elektrik ve elektronik ekipmanda oluşan kısa devre, topraklama, voltaj iniş-çıkışı, ısınma ve endüksiyon cereyanı zararlarını mutlak istisna sayar. Bu tür yangınsız elektrik hasarları ise elektronik cihaz sigortası Genel Şartlarında temel teminattır. Örneğin bir inverterin yangına yol açmadan içten arızalanması yangın poliçesinin dışında kalır; bu risk çoğunlukla elektronik cihaz ve makine kırılması teminatlarıyla birlikte ele alınır. İzleme (SCADA) ve kontrol sistemleri de bu bileşenin konusudur.

Makine Arızası Ekseni: Trafo ve İzleyici Sistemler

Trafo, güç aktarım ekipmanı ve panellerin güneşi takip etmesini sağlayan izleyici (tracker) sistemler gibi mekanik bileşenlerin beklenmedik ve ani bir arızası, makine kırılması sigortasının konusudur; Makina Kırılması Sigortası Genel Şartlarının (25 Şubat 1967, son düzenleme 1 Temmuz 2006) 1. maddesi bu tür maddi ziya ve hasarın tamir ve ikame masraflarını kapsar. Aynı genel şartın 3. maddesi ise makinelerin normal işlemesinden doğan aşınma, yıpranma ve atmosferik şartların yol açtığı tedrici bozulmaları teminat dışı tutar; panellerde zamanla oluşan verim düşüşü (degradation) bu istisnayla ilişkilidir. Tedrici performans kaybı ile ani ve beklenmedik hasar bu noktada birbirinden ayrılır.

Hırsızlık ve Kötü Niyetli Hareketler

Geniş ve çoğu zaman uzak sahalara kurulan güneş santrallerinde kablo ve panel hırsızlığı öne çıkan risklerdendir. Yangın Sigortası Genel Şartlarının A.3.2 maddesindeki kötü niyetli hareketler klozu; sigortalı ile sigortalının usul ve füruu dışındaki kişilerin kötü niyetli hareketiyle doğrudan oluşan zararları, yangın ve infilak sonucu olanlar hariç, ek sözleşmeyle teminata ekler. Hırsızlık ve kötü niyetli hareketlere ilişkin teminatların poliçede ek sözleşmeyle bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Üçüncü Şahıslara Karşı Sorumluluk

Saha güvenliği, kablo ve pano kaynaklı olaylarda üçüncü kişilere verilen bedeni ve maddi zararlardan doğan hukuki sorumluluk, üçüncü şahıslara karşı mali mesuliyet teminatının konusudur. Bu teminat, inşaat döneminde şantiye çevresine ve işletme döneminde saha çevresindeki kişilere yönelik riskleri kapsayacak biçimde yapılandırılabilir.

Üretim Durması, Kâr Kaybı ve Düşük Işınım

Üretim durmasından doğan gelir kaybının ele alınışı duruşun sebebine bağlıdır. Yangın kaynaklı durma, yangına bağlı kâr kaybı sigortası Genel Şartlarının A.1 maddesindeki ön koşulla (değerlerin geçerli bir yangın sigortası teminatındaki riskten hasara uğraması ve zararın sigortacıca tazmin edilmiş ya da sorumluluğunun kabul edilmiş olması) ve A.2 uyarınca kararlaştırılan haller çerçevesinde değerlendirilir. Makine veya ekipman arızası kaynaklı durma ise Makina Kırılması Sigortası Genel Şartlarının 3. maddesindeki mutlak kâr kaybı istisnası kapsamındadır.

Güneş santraline özgü ve en sık yanlış anlaşılan sınır düşük ışınımdır: bulutlanma veya mevsimsel radyasyon düşüşüne bağlı üretim azalması bir fiziki hasar değildir. Yangına Bağlı Kar Kaybı Sigortası Genel Şartlarının A.1 maddesi geçerli bir teminattan doğan fiziki hasar ön koşulu aradığından, meteorolojik verim dalgalanması bu genel şartın konusu değildir. Sektörde bu tür ihtiyaçlara yönelik farklı uygulamalardan söz edilse de, bunların kapsamı ve dayanağı poliçe bazında ve birlikte değerlendirilmelidir.

İstisnalar

Savaş ve savaş benzeri haller ile nükleer riskler Yangın Sigortası Genel Şartlarının A.4 maddesinde mutlak istisnadır; Montaj Sigortaları Genel Şartlarının 3. maddesi de harp ve harp benzeri halleri mutlak teminat dışı bırakır. Terör eylemleri ve sabotaj 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında ele alınır ve ancak ek sözleşmeyle güvence altına alınabilir. Makine kırılması tarafında deprem, sel gibi tabii afetler ile tedrici aşınma teminat dışıdır; panel verim düşüşü de bu tedrici bozulma istisnasıyla ilişkilidir.

GES Sigortası Zorunlu mu? Lisans Rejimi ve Üç Yönlü Sınır

GES sigortası ihtiyari bir sigortadır; genel bir yasal zorunluluğu yoktur. Yasal düzlemde zorunluluk bulunmaz; santrali finanse eden banka veya yatırımcı teminatını korumak için poliçe isteyebilir ki bu sözleşmesel bir gerekliliktir; 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (Resmî Gazete 30/3/2013, sayı 28603) kapsamındaki lisans süreci ile Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (Resmî Gazete 12/05/2019, sayı 30772) kapsamındaki başvuru ise idari izindir ve tek başına sigorta yaptırma zorunluluğu doğurmaz.

Bu sayfanın kapsamı üç yönlü bir sınırla netleşir. Konut çatısındaki bireysel kurulumlar, lisanssız üretim ve mahsuplaşma çerçevesinde ayrı bir sayfanın, çatı tipi güneş enerji paneli sigortası sayfasının konusudur. Rüzgâr için rüzgâr enerji santrali sigortası ve su gücü için hidroelektrik santral sigortası kendi teknik riskleriyle ayrıca değerlendirilir. Bu sayfa, arazi ve ticari tesis çatısındaki lisanslı ve ticari ölçekli güneş santrallerine odaklanır.